Năm Đinh Dậu (1777) chiếm xong Gia Định Nguyễn Huệ liền tiến đánh Vĩnh Long Long Xuyên cứ điểm cuối cùng Của quân chúa Nguyễn lọt vòng bao vây Nguyễn Phúc Dương tới nơi Ba Vược Bị Nguyễn Huệ bắt được giết đi Đàng Trong đến lúc suy vi Phúc Thuần biết được khó bề thoát thân Nguyễn Phúc Ánh đem quân trốn thoát Từ Thổ Châu vào đất An Giang Hội quân sửa soạn binh lương Long Hồ tái chiếm, Lật Giang đợi thời Năm Mậu Tuất (1778) lên ngôi hoàng đế Nguyễn Nhạc cho Nguyễn Huệ coi quân Phong làm Long Nhượng tướng quân Còn riêng Nguyễn Lữ giang sơn một vùng Ở Đàng Trong tình hình đổi khác Kể từ ngày Nguyễn Nhạc xưng vương Đổi tên thành cũ Đồ Bàn Thành tên Hoàng Đế dùng làm kinh sư (1778) Chữ Thái Đức dùng làm niên hiệu Kể từ nay chấp chiếu tân vương Cơ đồ một cõi phương nam Đàng Trong tạm ổn , mùa màng bội thu Ở miền Bắc nắng khô hạn hán Tỉnh Nghệ An mất trắng mùa màng Trộm cướp nhiều ở Sơn Nam Thổ tù Văn Đổng lấy luôn mỏ đồng Nơi nội cung ở trong phủ chúa Đặng Thị Huệ trông quá thướt tha Nghiêng thành sóng mắt đưa qua Trịnh Sâm say đắm kết là tri âm Đặng Thị Huệ quê làng Phù Đổng Tỉnh Bắc Ninh thuộc trấn Đông Anh Trước là tỳ nữ trong dinh Về sau được chúa phong thành Tuyên phi Kể từ khi hạ sinh Trịnh Cán Đặng Thị Huệ lại muốn cướp ngôi Cho con vừa mới chào đời Âm mưu soán đoạt tìm người giúp tay Tìm được ngay quận công Đình Bảo Cấu kết nhau sàm tấu Trịnh Tông Là người bất hiếu bất trung Khiến cho chúa Trịnh bằng lòng phế đi Cán lên ngôi trị vì một tháng Ở kinh thành nổi loạn Kiêu binh Các quân Tam phủ hợp thành Một bè ác đảng tung hoành khắp nơi Đám Kiêu binh phế ngay Trịnh Cán (1782) Giết Đình Bảo và giáng Huệ Phi Trịnh Tông lại được rước về Nối ngôi vương phủ trị vì triều quan Loạn kiêu binh ngày càng trầm trọng Chúng tung hoành cướp bóc trong dân Phá tan phép nước kỷ cương Nhân tâm oán hận kêu than bọn này Nguyễn Phúc Ánh lên ngôi năm Tý (1780) Đúc ấn vương ngọc tỷ để truyền Niên hiệu cũ vẫn giữ nguyên Lấy theo chính sách nguyên niên Lê triều Năm Tân Sửu (1781) nguyên tiêu vừa hết Nguyễn Ánh thề quyết diệt Tây Sơn Tám mươi thuyền , ba vạn quân Lên đường ra tới Nha Trang phục thù Quân chúa Nguyễn mới vừa vào đến Bị Tây Sơn chặn đánh ngay liền Bộ binh và lẫn chiến thuyền Lọt vào thế trận phải đành rút quân Qua năm sau Tây Sơn trả lễ (1782) Mấy trăm thuyền vượt bể vào Nam Cần Giờ thuyền chiến xếp hàng Đưới quyền Nguyễn Huệ dọn đường thọc sâu Quân Nguyễn Ánh lúc đầu chống trả Sức yếu dần xa giá rút lui Gọi quân Hà Nghĩa tới nơi Phục kích chặn đánh diệt ngay cánh này Huệ trong tay mấy trăm thuyền chiến (1782) Tiến vào trong cửa biển Cần Giờ Thủy binh Chúa Nguyễn thua to Vội vàng bôn tẩu vượt bờ ra khơi Anh bôn tẩu ra ngoài Phú Quốc Thế Nguyễn triều phút chốc lâm nguy Vua cho hoàng tử ra đi (1783) Qua Tây cầu viện bởi vì thế cô Từ Côn Lôn chạy vô Cổ Cốt Rồi Thổ Châu hoảng hốt qua Xiêm Nhiều khi đói khát trên thuyền Nguyễn vương vẫn cứ giữ nguyên ý mình Được vua Xiêm vị tình giúp đở Ba trăm thuyền và với tinh binh Kéo về Gia Định tung hoành Bị quân Nguyễn Huệ vây quanh chận đường Ơ Rạch Gầm, Huệ sai mai phục Đưa người vào Xoài Mút ém quân Chiêu Sương cùng với Chiêu Tăng Trúng đòn phục kích chết gần hết quân Nguyễn Ánh sang đất Xiêm nhờ cậy Còn Tây Sơn quay lại Quy Nhơn Bốn lần vào đánh Sài Côn Bốn lần đại thắng bốn lần vinh quang Ơ Đàng Ngoài hoang tàn đổ nát Nạn kiêu binh lấn át vua Lê "Phù Lê diệt Trịnh" liệu bề Nhạc sai Nguyễn Huệ diệt đi lũ này Nguyễn Huệ được phong ngay Tiết Chế (1786) Thống lĩnh quân toàn thể lên đường Vượt đèo đánh thẳng Phú Xuân Ngô Cầu nhanh chóng đầu hàng Tây Sơn Thu được hơn trăm muôn hộc thóc Tiến quân nhanh đánh thốc Vị Hoàng Thẳng đường tiến đến Thăng Long Trịnh Tông tháo chạy cuối cùng sa chân Nhà Trịnh gần hai trăm năm rưởi (1545- 1786) Bị Tây Sơn xóa sổ từ đây Nước nhà thống nhất trong tay Thăng Long, Gia Định ngày nay một lòng Lê Hiễn Tông sau cơn binh biến Điện Kính Thiên diện kiến tướng quân Để cho yên phận thần dân Vua bèn hứa gả Ngọc Hân cho người Thư gửi về báo hồi chiến thắng Lấy Bắc Hà chiếm đặng kinh đô Nghe tin Nguyễn Nhạc rất lo Năm trăm binh sĩ vội cho lên đường Nhạc sợ Huệ một phương lừng lẫy Rồng gặp mây vùng vẫy khó thêm Huệ thừa biết rõ tim đen Vội thân ra đón dâng lên tờ trình Bắc Bình Vương dành riêng Nguyễn Huệ Đông Định Vương ở phía Trấn Biên Giao cho Nguyễn Lữ cầm quyền Trung Ương Hoàng Đế ở thành Qui Nhơn Nhạc và Huệ cùng bàn kế hoạch Đất Bắc Hà vẫn để vua Lê Kiễm tra sắp xếp mọi bề Sai quan chỉnh đốn trước khi trở về Nguyễn Huệ nghe gian hùng Hữu Chỉnh Là một nguời có tiếng điêu ngoa Khi về ông chẳn nói qua Đến lúc binh tuớng đi xa khỏi thành Chỉnh hay được thất kinh khiếp hãi Giong thuyền theo kịp tới Hóa Châu Huệ dư biết Chỉnh lo âu Cho nên hạ lịnh tạm giao vùng này Lê Duy Kỳ lên thay ngôi báu Thái tử này là cháu đích tôn Của vua đời trước Hiển Tông Hiệu là Chiêu Thống nối dòng họ Lê Khi Tây Sơn rút về đến Huế Ơ Bắc thành Trịnh Lệ cướp ngôi Vua Lê, chúa Trịnh tranh oai Vua tôi tranh chấp làm ai cũng buồn Trước việc làm tranh ngôi phủ chúa Đinh Tích Nhưỡng ủng hộ quận công Đã đưa Tiết Chế Trịnh Bồng Lên ngôi kế vị nối dòng Trịnh gia Nội bộ nhà Tây Sơn mâu thuẫn Nhạc và Huệ ngầm ngấm chống nhau Nồi da xáo thịt máu đào Về sau hưu chiến đào hào phân ly Ơ Kinh sư vua Lê cầu viện Vì Trịnh Bồng lấn chiếm hết quyền Vua bèn sai viết thư riêng Gọi ngay Hữu Chỉnh quân đem trở về (1786) Nguyễn Hữu Chỉnh chỉ huy binh tướng Đuổi Trịnh Bồng , Tích Nhưỡng chạy xa Quyền uy một cõi sơn hà "Đường trời mở rộng riêng ta một vùng" Chỉnh lấy làm vô cùng tự đắc Việc triều đình qua mặt nhà vua Huệ nghe tin ấy lòng ngờ Nên đem quân sĩ phất cờ diệt gian (1787) Ngô Văn Sở lên đường dẹp loạn (1787) Phan văn Lân dẫn toán bộ binh Cùng quan Tiết Chế khởi hành Hạ Lôi tập kết đánh thành Thăng Long Chỉnh đưa vua vào vùng Kinh Bắc Quân Tây Sơn siết chặt vòng vây Mục Sơn nương náu mấy ngày Về sau bị bắt trói tay giải về Vũ văn Nhậm sai đi thay thế (1788) Cũng lộng hành chẳng kể vua quan Tức tốc Nguyễn Huệ lên đường Mười ngày đã tới giữa thành Thăng Long Chém Nhậm xong đặt Ngô Văn Sở Coi việc quân trấn ở Đàng Ngoài Còn Lê Chiêu Thống chạy dài Sai Lê Duy Đán sang mời quân Thanh (1788) Trong lúc đó nơi thành Gia Định Dùng đại binh , Nguyễn Ánh phản công Quan quân Nguyễn Lữ mất hồn Rút quân chiến thuật theo đường Quy Nhơn Bồ Đào Nha cử sang sứ giả Đem quốc thư vua đã chuẩn y Năm mươi thuyền chiến cho đi Theo lời cầu viện những gì đã xin Cho con tin là hoàng tử Cảnh Theo Đa Lộc đến cảng Versailles (1787) Nhân danh Nguyễn Ánh qua đây Ký xong hiệp ước xin vay khí tài Trong Hiệp ước có hai điều khoản Nhường cho Tây đảo cảng Côn Lôn Tam Kỳ , cửa biển Hội An Để thuyền của họ dễ dàng bán buôn Về phía Pháp sẽ nhường cho Chúa Bốn chiến thuyền tiền của quân lương Có thêm nghìn sáu lê dương Để thêm lính tráng quân trang mà dùng Các hiệp ước bàn suông trên giấy Chưa bao giờ được thấy thực thi Hạ Châu , truyền sứ ra đi Mua thêm súng đạn đem về bổ sung Nguyễn Phúc Ánh phán cùng các tướng Lập thao trường nuôi dưỡng ba quân Chủ trương đãi ngộ rõ ràng Vỗ về tướng sĩ đe răn loạn thần