Nguyễn Quang Toản mới vừa mười tám Thế ngôi cha vào buổi đầu thu Hiệu là Cảnh Thịnh bấy giờ Phong Tuyên vào chức Thái sư giúp mình Từ trong thành cũng như ngoài nội Bọn quan thần cứ mãi tranh nhau Triều đình vua lại phó giao Vào tay kẻ xấu sàm tâu người hiền Năm Quý Sửu (1793) Phú Yên bị chiếm Quân Nguyễn Ánh uy hiếp Quy Nhơn Nhạc xin cầu viện Phú Xuân Toản cho Văn Sở đem quân cứu thành Quân Tây Sơn đại binh vừa đến Lượng thế mình, chúa Nguyễn rút lui Mặc Ngô Văn Sở ra tay Thư binh đồ giáp cho người kiểm kê Phe Quang Toản thu về vũ khí Lấy binh phù ấn chỉ của vua Trung ương hoàng đế chịu thua Quyền hành mất hết sống thừa mà thôi Vua Nguyễn Nhạc ra người thất thế Giận cháu mình thổ huyết chết ngay Toản đưa Nguyễn Bảo lên thay Cấp thêm bổng lộc từ rày về sau Quan tư khấu chặt đầu giám quốc (1794) Giết chết rồi báo trước nhân dân Rồi thêm những kẻ gian thần Sẽ chung số phận như quân cậy quyền Triều Tây Sơn ngả nghiêng từ đó Cả triều đình một lũ tham ô Trong khi chúa Nguyễn mưu đồ Dàn quân đánh chiếm tóm thu dần dần Năm Giáp Dần quân hơn bốn vạn (1794) Nguyễn Tây Sơn chiếm trấn Phú Yên Chu Lai cứ điểm giữa miền Chận đường tiếp vận liên miên công thành Quân Nguyễn Vương về thành Gia Định Tôn Thất Hội , Diên Khánh coi quân Trữ thêm thóc lúa lúc cần Tây Sơn lủng củng dần dần lui binh Quân chúa Nguyễn tình hình thắng thế (1796) Đóng chiến thuyền thủy kế bày ra Sắm thêm vũ khí phòng xa Mua sách ngoại quốc khảo tra để dùng Đúc tiền đồng Gia Hưng Thông Bảo (1796) Hội đồng thi phác thảo lại ngay Mộ binh huấn luyện thật hay Lấy bài nhân nghĩa dạy bày ba quân Năm Đinh Tỵ (1797) sau lần thất bại Thề trận này lấy lại Quy Nhơn Thân chinh Nguyễn Ánh cùng con Đem trăm thuyền chiến dong buồm ra khơi Vừa đến nơi tính không thắng được Chúa cho thuyền ra tuốt Quảng Nam Đông Cung -Võ Tánh ước ngầm Qua đêm tiến chiếm bất thần tấn công Lượng sức mình thắng không giữ được Bèn thu quân về trước lúc suy Nguyễn Văn Thành , truyền cho đi Trấn miền Diên Khánh chỉ huy vùng này Khi Xiêm quốc vào tay quân Miến Ánh cho người cứu viện sang ngay Đức, Trương hai tướng được ngài Phái đem lính thủy đêm ngày hành quân Thành Diên Khánh ,Trần Thường trấn giữ Vương xuống lệnh đề cử Đông Cung Lấy Bá Đa Lộc tháp tùng Thái, Phúc tùy tướng sẽ cùng công du Được biểu tâu của con Nguyễn Nhạc Xin về hàng để được yên thân Bởi vì lắm kẻ gian thần Muốn xâm chiếm đoạt lấy phần đất chia Ánh liền sai quân đi thôn tính (1779) Lần ba này chiếm lĩnh Quy Nhơn Công thành vây hãm Tây Sơn Quy Nhơn thất thủ bắt hơn vạn người Cho đổi ngay thành tên Bình Định Xuống chiếu khen tướng lĩnh binh dân Tùng Châu, Võ Tánh dự phần Giữ thành Bình Định coi quân đề phòng Quân Tây Sơn với trăm thuyền chiến Đem đại binh tái chiếm Quy Nhơn (1800) Cắt đường tiếp liệu quan sơn Chín mươi căn cứ lập đồn chung quanh Trần Quang Diệu vây thành Bình Định Võ văn Dũng đánh tỉnh Phú Yên Chắn ngang Thị Nại bằng thuyền Làm cho quân Nguyễn trong thành hết lương Năm Tân Dậu (1801) mấy lần cứu viện Mong làm sao xoay chuyển tình hình Cuối cùng Võ Tánh quyên sinh Trên lầu bát giác đốt mình tự thiêu Trong khi đó binh triều Nguyễn Ánh Lại đổi đuờng không đến Phú Yên Xoay qua một thế gọng kềm Tấn công vào Huế, đổ thêm quân vào Ngày Mậu Dần, Ánh vào tới Huế (1801) Cảnh Thịnh bèn lựa thế rút lui Trung du dựng trại tạm thời Chiêu quân định kế nay mai phục thù Ở Kinh đô, Vương ban chiếu dụ Niêm kho tàng an vỗ nhân tâm Tịch biên tài sản bại quân Cấm binh nhiễu hại lương dân trong thành Vương thân hành coi nơi cung khuyết Thu được ấn truyền quốc Tây Sơn Xem qua danh mục kho tàng Tịch thu khí giới quân trang chiến thuyền Thù bất cộng đái thiên chưa trả Nay sai người đào mả Quang Trung Nghiền xương của vị anh hùng Đầu lâu giam ngục thỏa lòng thù xưa Xuống chiếu cho những ai trong nước Vì sa cơ lỡ bước lầm đường Có tài thì vẫn được Vương Xét xem bổ dụng làm quan tân triều Giữa Phú Xuân cho khao quân sĩ Rồi Gia Long chỉ thị như sau : Quy Nhơn cử Duyệt trở vào Trương,Thường trấn giữ địa đầu sông Gianh Chu Viên đứng đầu ngành nghiêm túc Biên tập ra Cương Mục Chánh Biên Ghi rành sự kiện từng niên Từ khi Nguyễn Ánh sinh tiền đến nay Triều Tây Sơn trước đây chỉnh lý Cho phát hành Sử Ký Tiền Biên Mà Ngô Thời Nhiệm được xem Là người chủ chốt chỉnh biên sách này Ở phuơng Tây mấy tay người Pháp Theo Đông cung đi gấp trở về Chaigneau với lại Vannier Được phong chánh đội sai đi hộ phòng Đối các bậc văn phong học sĩ Như La Sơn Phu Tử Đại Nhân Nếu không cộng tác dự phần Thì cho hưu trí an thân dưỡng già Ông Chaigneau đem qua Toán thuật Viết về môn tính xuất phương Tây Để vua tham khảo nhân đây "Minh chỉ thiên yếu" luận bày cân phân