Năm Kỷ Mùi (1791) Adran lâm nạn Vua bèn phong tước nhận Quận Công Mộ phần nằm ở bên hông Cửa thành Gia Định tượng đồng ghi ân Nguyễn Quang Toản bất thần đột kích (1801) Ba vạn binh chí quyết trả thù Theo sông Nhật Lệ tiến vô Liên minh với bọn tàu Ô phá thành Bọn hải tạc tung hoành cướp bóc Nên trong dân có khúc hát ngâm : "Lạy trời cho chóng gió nồm Để cho chúc Nguyễn giong buồm thẳng ra" Đúng vào lúc người ta oán hận Bọn cầm quyền tán tận lương tâm Tàu Ô đi kết làm thân Làm cho ngao ngán lòng dân bấy giờ Hết tháng tư vào năm Nhăm Tuất (1802) Giữa triều đình trước mặt muôn dân Nguyễn Vương làm lễ đăng quang Cáo cùng trời đất tại đàn Nam Giao Đàn Nam Giao lễ đài chính giữa Vái với trời đất nước Đại Nam Gia Long niên hiệu đổi làm Sáu điều ân điển vua ban cho đời Vua Gia Long cử người đi sứ Xin nhà Thanh tiến cử phong vương Cờ trương chuẩn bị lên đường Kéo quân Bắc tiến vượt giòng Linh Giang Đất Hà Trung Tây Sơn đang giữ Vua Gia Long bèn cử thủy binh Với quân bộ chiến thình lình Đột kích đánh phá chiếm thành Nghệ An Trong mười ngày hành quân tốc thắng Phe Gia Long chiếm đặng nhiều nơi Tây Sơn quân tướng rối bời Tìm đường trốn tránh chạy dài thoát thân Thành Thăng Long dần dần hỗn loạn (1802) Đám tàn binh từng toán lang thang Triều đình chẳng thấy bóng quan Ở nơi phủ huyện hoang tàn trống trơn Lũ bại quân không ai chế ngự Chúng trở thành thú dữ hại dân Nghe tin quân Nguyễn đến gần Tướng, quan Cảnh Thịnh vội vàng chuồn ngay Trong những ngày Tây Sơn di tản Cả kinh thành tán loạn khắp nơi Ngã lên Kinh Bắc đầy người Vắng hoe phố thị, một trời tang thương Ngày Đinh Tỵ trên đường Thượng Trấn Vua Gia Long yết bản chiêu an Vỗ về yên ủi lòng dân Xử ngay những kẻ cướp đường lưu manh Bùi thị Xuân vang danh nữ tướng Từng cỡi voi giữa chốn ba quân Điều binh rút đến Thạch Chương Bị quân Nguyễn Ánh đón đường bắt giam Vũ văn Dũng chạy ngang Ngọc Xá Cùng ba người bộ hạ mang theo Bị dân chận lại trói meo Khiêng về hành trại đánh hèo giam riêng Nguyễn Quang Toản cùng em qua khỏi Vượt Nhị Hà gần tới Xương Giang Mái cong chùa cổ Thọ Xương Dừng chân tạm trú tìm đường rút lui Vua Gia Long lấy ngày đại thắng (1802) Để làm ngày quốc thống nước ta Kinh sư chiếu chỉ ban ra Chiêu an thần tử dĩ hòa muôn dân Ở Thăng Long còn đang rắm rối Nguyễn văn Thành bổ tới tận nơi Phân vùng mười trấn chia ngay Bộ Binh, Hình, Hộ đặt người trông coi Trong tháng mười vào ngày Kỷ Hợi Xa giá về vừa tới tỉnh Thanh Lập đàn tế cáo uy linh Yết lăng Triệu Tổ sinh thành ra vua Lễ hiến phù đem tù trảm quyết Ngày hôm sau sai giết bại quân Xiềng tay, trói ké, cùm chân Vua tôi Cảnh Thịnh chém dần từng tên Triều Tây Sơn nắm quyền Mậu Tuất (1778) Đến năm Nhâm Tuất nước mất vào tay (1802) Gia Long kế tục lên thay Giang sơn thống nhất từ rày về sau Năm Quý Hợi (1803) bắt đầu đúc pháo Cho ra lò chín khẩu thần công Sai người đắp lại Thăng Long Lập đền Văn Miếu, tiền đồng làm ngay Sửa Phú Xuân dùng tài Văn Yến Đo đạc rồi nới điện rộng thêm Vua thân vẽ kiểu đặt nền Duyệt xem kiến trúc, đặt tên công trình Động Thạch Bích, người Kinh rất ít Lũ man di lại thích đánh nhau Tả quân Văn Duyệt quỳ tâu Cho quân đi đánh tóm thu đất này Truyền Văn Phú ra ngay hải đảo Cụm Hoàng sa cửa đảc Sa Kỳ Mộ dân ngoại tịch cho đi Lập thành hải đội phòng khi cần dùng Sứ nước Anh đem dâng cống vật (1803) Xin thông thương Vua vẫn không cho Xiêm La, Chân Lạp mang đồ Sừng tê, sản, quốc thư dâng ngài Vua Trung Quốc cử ngay sứ giả (1804) Sang nước ta phù tá tấn phong Chiếu thư có đoạn ở trong Ban cho quốc hiệu Việt Nam bấy giờ Để chính danh, truyền cho đúc ấn Sáu bộ riêng khỏi lẫn vào nhau Bắc Thành mời các sĩ phu Đem điều lợi hại trước sau luận bàn Quốc Tử Giám sắc ban thành lập Cho học sinh được cấp tiền lương Chương trình giáo dục tỏ tường Sưu tầm sách vở hiện còn trong dân Nguyễn Công Trứ đệ dâng mười chuyện (1803) Trứ là người ở huyện Nghi Xuân Một người văn võ đa năng Giỏi nghề đánh giặc lại sành khẩn hoang Người Chà Và nhiễu nhương quấy rối Bị quân ta đánh đuổi chạy dài Vào tháng tám rước quan tài Của vua Chiêu Thống di hài về quê (1804) Đúc Sách Vàng, xây nền xã tắc Ở Kinh thành sắp đặt nghi trang Thái hòa thổ mộ sửa sang Chọn ngày tháng tốt đăng quang thiết triều Chọn niện hiệu Gia Long hoàng đế (1806) Đánh chuông vàng chiếu chỉ các nơi Tám điều ân xá thay trời Định ngày sóc vọng quan mời vào cung Sửa lại thuế hợp lòng dân chúng Cho lưu dân khỏi đóng ba năm Định ra phép thử lúa bằng Hai phần trăm lép trừ ngang chỗ này Để hiểu rõ trong ngoài quan ải Đất nước mình của cải tài nguyên Sai Lê Quang Định làm nên Sách "Địa dư chí" trình lên cho Ngài Sách mười quyển trình bày cặn kẽ Cảnh núi sông hiểm thế, cầu đường Thói quen, thổ sản, sơn quan Nguồn sông, cửa biển, mỏ than, mỏ đồng Tiếp đến việc sắc phong Chân Lạp (1807) Nặc Ông Chân cống nạp mỗi năm Phong vua của đất Cao Man Vua ban chiếu chỉ cho làm Quốc Vương Ở trong nước nhiễu nhương giặc cỏ Phái người đi phủ dụ hoàn lương Đặt quan coi giữ đê đường (1809) Thảo ra định lệ thuế buôn thương thuyền Vua nước Xiêm đem đồ triều cống (1811) Người Chân Lạp lại tưởng nước ta Kết giao với nước Xiêm La Vội vàng sai sứ đi qua điều trần Năm Nhâm Thân (1812) tình hình Chân Lạp Trong anh em tranh chấp lẫn nhau Nặc Chân dâng biểu khẩn cầu Vua sai Tả Tướng kéo vào Nam Vang Mười ba ngàn quân binh thủy bộ Lê văn Duyệt tới xứ Cao Man Cho đắp thành mới Nam Vang Lô Yêm cho đặt trữ lương khi cần Lại giao cho Nặc Chân tiền của Thêm mười ngàn hộc lúa để ăn Sau khi ổn định an dân Triệu hồi Tả Tướng đem quân trở về Trước khi đi, bàn giao Phiên Chúa Lưu ngàn quân bảo hộ Cao Man Khiến dân Chân Lạp cùng làm Đào kênh Vĩnh Tế mở đàng giao thông Xuống chiếu ban đào sông An cựu (1814) Lại sai người đắp đập Hà Trung (1807) Kim Đôi cũng được khởi công (1810) Tam Khê vét rộng nới thông thêm giòng (1817) Cũng năm đó đào sông Bảo Định (1817) Từ Cù Úc cho đến Mỹ Tho Mã Trường vua lại cấp cho Theo trong bản vẽ đào từ Phiên An Cho thuyền buôn Ma cao và Pháp Được ra vào tấp nập tự do Riêng Ma cao, vua thưởng cho Vì đem dâng bản địa đồ Hoàng Sa Đội Hoàng Sa quan gia họ Phạm Lập hải trình khảo thám chung quanh Đến năm Bính Tý hoàn thành (1816) Cử ngay hãi đội coi riêng vùng này Việc quốc gia giải bày sau trước Bộ "Quốc triều thực lục" soạn ra (1815) Sai Thích, Sàng, Toản bộ ba Làm quan tu sửa để mà chỉnh biên Dâng vua xem "Quốc triều luật lệ" Làm nếp nề giúp dễ cho quen Cần tra điều luật xét phân Sách 22 quyển rất cần cho dân "Duyên hải lục" đem dâng ngự lãm Khảo sát nơi nông cạn xa gần Men theo bờ biển Việt Nam Trăm bốn ba (143) cửa hải quan rõ ràng Đất nước ta dần dần thay đổi Qua ngàn năm chìm nỗi thịnh suy Bây giờ cột mốc biên thùy Địa đồ hiệu đính , chỉnh qui rõ ràng Nước Việt Nam thuộc Đông Nam Á Vị trí ngay tại ngả tư đường Phía đông thuộc Thái Bình Dương Phía tây Miến Điện , Thái Lan , Miên , Lào Ở phương bắc đường vào Trung Quốc Ải Nam Quan cắm mốc phân ranh Đông Nam nước biễn vây quanh Cà mau , Phú quốc thuộc miền cực nam Miền Đông Bắc cao nguyên và núi Những đường mòn giáp giới Trung Hoa Cao nguyên Quản Bạ , Bắc Hà Sông Hồng đổ xuống chảy qua Việt Trì Hồ Thất Khê , Lạng Sơn núi đá Những dãy đồi Cẩm Phả , Tiên Yên Cát Bà vùng đảo thiên nhiên Hạ Long nước phẳng đất liền chân mây Miền Tây Bắc Lào Cai Châu Mộc Núi Sa pa , rừng đất Cúc Phương Điện Biên , sông Mã , Mường Hum Hoàng Liên Sơn xuống tận vùng Nghệ An Miền đồng bằng ở vùng châu thổ Của sông Hồng rất đổi phì nhiêu Sơn Tây , Hà Nội tiếp theo Hưng Yên , Phả Lại đất nhiều ven sông Dãy Trường Sơn nhìn từ phía bắc Thoặt trông như một bức trường thành Tạo ra về mặt địa hình Vách sườn của dãy nét riêng mỗi vùng Trường Sơn Đông dốc thì dựng đứng Phía sườn Tây thoải xuống lưng chừng Hoành Sơn đổi hướng tây đông Đèo Ngang một thoáng , Mũi Ròn ngoài khơi Trường Sơn Nam chạy dài xuống tới Đất cuối cùng là núi Chứa Chan Cao Nguyên năm lọai xếp tầng Gia Lai ,Đắc Lắc trải dàn về tây Lang Biang, mặt quay ra biễn Vùng Di Linh đất chuyễn địa hình Ngã Ba biên Giới cao nguyên Tạo thành khung cảnh thiên nhiên tuyệt vời Các đồng bằng vành đai Trung Bộ Là các vùng châu thổ Thanh Hoa Vượt suờn núi đá dôi ra Từ Thanh Nghệ Tỉnh chạy qua Quảng Bình Từ Trị Thiên đến vùng Nam Ngãi Từ Bình Định cho tới Khánh Hòa Đồng bằng dàn trải bao la Đến vùng Ninh Thuận , Kê Gà phía trong Các núi lửa Miền Đông Nam bộ Là cao nguyên đất đỏ hiện nay Lộc Ninh , An Lộc phía tây Chung quanh Long Khánh trải dài Trảng Bom Hạ lưu sông Đồng Nai rất thoải Dưới dạng đồi chạy mãi phía đông Đan dày khe suối và sông Tạo nên khí hậu vô cùng đặc trưng Sông Cửu Long đồng bằng châu thổ Đồng Tháp Mười là chổ trũng sâu Sông Tiền , sông Hậu cùng nhau Mang phù sa lại bồi cao thành giồng Đất Vĩnh Long , Bến Tre , Sa Déc Vùng Gò Công, đất sét Trà Vinh Cần Thơ , Phụng Hiệp , U Minh Hàm Luông , Rạch Giá , Hà Tiên cuối cùng Cả một vùng phì nhiêu trù phú Lúa bạt ngàn cây trái xanh um Ngoài xa hải đảo quanh vùng Phú Quốc , Côn Đảo vòng cung bên ngoài Gia Long sai Văn Thành tổng trấn Trở về kinh lãnh ấn trung quân Có con đậu bảng cử nhân Tên Thuyên là bậc văn nhân có tài Thơ xướng họa vung tay quá trán "Đồn rằng châu Ái lắm nhân tài Trống chiếu lòng riêng những đợi hoài Ngọc phát non kinh nào giấu mãi Ngựa kỳ, ngựa ký mấy người hay Lan sanh hang thẳm hương ngàn dặm Phụng đậu gò cao tiếng khắp nơi Trong núi có ai là Tể tướng Ra tay giúp đỡ chuyển cơ đồ" Câu thơ gởi bạn đọc chơi Nào ngờ thơ ấy đến nơi cung đình Duyệt vốn ghét Văn Thành từ trước Nhân dịp này vớ được tâu lên Xin vua buộc tội trước tiên Bắt Thành tự vận, đem Thuyên chém đầu Đặng Trần Thường bị tâu giấu thuế Lê Chất nay phát giác việc này Vua ra lệnh bắt liền tay Ánh tuyên tội giảo giết ngay trong tù Năm Kỷ Mão (1819) mới vừa tháng Chạp Vua Gia Long truyền khắp đại thần Đến bên giường ngự dụ rằng Thọ mang di chiếu mệnh chung gần kề Xét Gia Long có bề hào kiệt Người dù xây được nghiệp tổ tiên Một tay thống nhất ba miền Quách thành gây dựng một nền Nam Giao Nhà Tôn miếu. Sông đào, đập đắp Sửa cơ đồ xã tắc an dân Nhưng mà lòng dạ tiểu nhân, Đào mồ Nguyễn Huệ, giết oan trung thần